اخبار نهاد
1398/9/27 چهارشنبه در نشست رونمایی از مدل «نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی» مطرح شد؛ طراحی مدلی برای تطبیق برونداد و درونداد کتابخانه ها دکتر مجید سالاری در نشست رونمایی از مدل «نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی» ضمن تبیین مدل و نتایح روند طراحی و استقرار نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی پرداخت و گفت: ما در این مدل ضمن بررسی اجمالی پژوهش های پیشین، اهداف طرح را تبیین کرده و در پایان یافته های پژوهش را در اختیار قرار داده ایم.

به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نهاد کتابخانه های عمومی کشور، نشست «نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی؛ تبیین یافته های مطالعاتی و رونمایی از مدل» با حضور مجید سالاری استاد دانشگاه فردوسی مشهد و مجری طرح، محسن اکبرپور شیرازی ناظر- راهبر طرح پژوهشی و رییس دانشکده مدیریت علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر، مهدی رمضانی معاون توسعه کتابخانه ها و ترویج کتابخوانی نهاد، محمد جوهرچی مدیر کل پژوهش و آموزش، لیلی هاشمی مدیرکل فناوری اطلاعات، کتابداران استان تهران و کارشناسان ستادی در سالن جلسات کتابخانه مرکزی پارک شهر تهران برگزار شد.

در ابتدای این نشست، محمدجوهرچی مدیرکل پژوهش و آموزش نهاد با اشاره به اینکه هفته پژوهش بهانه ای برای قدرشناسی از پژوهشگران است گفت: پژوهشگران در سازمان ها و موسسات مختلف با ارائه دستاوردهای یکساله و گزارش خدمات پژوهشی شان در هفته پژوهش در ترسیم مسیر آینده نقش آفرینی می کنند.

وی در ادامه با اشاره به بخشی از قانون تاسیس نهاد کتابخانه های عمومی کشور گفت: در بند ۳ قانون تاسیس نهاد درجه بندی کتابخانه ها بر عهده هیات امنا قرار داده شده است و از سال ۸۸ نیز دستور طبقه بندی این موضوع ابلاغ شده است.

 

جوهرچی با اشاره به دستورالعمل های طبقه کتابخانه ها تصریح کرد: برای درجه بندی کتابخانه ها عمدتا معیارهای فیزیکی مد نظر قرار گرفته است در حالی که عبارت درجه بندی موضوع ارزش بندی را هم متبادر می کند. به همین جهت در سال ۹۶ و ۹۷ کارگروه هایی در معاونت برنامه ریزی، پژوهش و فناوری اطلاعات شکل گرفت که به مقوله درجه بندی بپردازد تا ما بتوانیم بین تخصیص دروندادها و بروندادها تفکیک قائل شویم.

مدیرکل پژوهش و آموزش نهاد در ادامه افزود: اول آبان ماه ۹۷ فراخوان دریافت طرح های پژوهشی را منتشر کردیم تا خبرگان دانشگاهی بتوانند در روند پژوهش ما را یاری کنند. مدلی که امروز از نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی رونمایی می کنیم حاصل طرح پژوهشی آقای دکتر سالاری در چند ماه گذشته است.

 

تبیین یافته های مطالعاتی نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی

در ادامه این مراسم، دکتر مجید سالاری به تبیین مدل و نتایح روند طراحی و استقرار نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی پرداخت و گفت: ما در این مدل ضمن بررسی اجمالی پژوهش های پیشین، اهداف طرح را تبیین کرده و در پایان یافته های پژوهش را در اختیار قرار داده ایم.

وی افزود: نهاد کتابخانه های عمومی کشور حدود ۲۵۰۰ کتابخانه را با ۸ هزار کارمند در ستادها و کتابخانه ها برای خدمت دهی به بیش از ۲ میلیون عضو مدیریت می کند.

سالاری با اشاره به اهداف طراحی نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی گفت: شناسایی شاخص‌های کمّی و کیفی و آمیخته برای ارزیابی عملکرد کتابخانه‌ها، ارائه مدل رتبه‌بندی کتابخانه‌های عمومی، استقرار نظام رتبه‌بندی کتابخانه‌های عمومی از جمله اهداف این موضوع است. دربررسی های صورت گرفته نیز ۳ روش ارزیابی عملکرد  مانند کارت امتیاز متوازن، تصمیم گیری چند شاخصه و تحلیل پوششی داده ها از جمله روش های شاخص در ارزیابی علمکرد هستند.

وی افزود: در اجرای این طرح به چند مقوله توجه جدی داشته باشیم که از جمله آنها اسناد بالادستی، جلسات حضوری و مقالات علمی و نظام های رتبه بندی توجه داشته باشیم. در موضوع اسناد بالادستی نیز ملاحظاتی چون قانون تأسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی، سیاست‌های هشت‌گانه‌ای نهاد، قانون تاسیس و نحوه اداره کتابخانه‌های عمومی، سند چشم انداز نهاد کتابخانه های عمومی در افق ایران ۱۴۰۴، منشور اخلاق حرفه‌ای کتابداران کتابخانه‌های عمومی کشور، دستورالعمل درجه‌بندی کتابخانه‌های عمومی و... مورد توجه قرار گیرد.

سالاری تاکید کرد: در این پژوهش ۲۱۰ معیار بر اساس مطالعه اسناد بالادستی مقالات و نظام های ارزیابی تعیین شده است که از جمله آنها می توان به ۱۰ شاخص کارکنان کتابخانه، منابع کتابخانه، فضای کتابخانه، امانت، اعضا کتابخانه، هزینه‌های کتابخانه، درآمد کتابخانه، تجهیزات کتابخانه، شرایط اجتماعی- فرهنگی و محیطی کتابخانه و ساعت‌کاری کتابخانه اشاره کرد.

این استاد دانشگاه با برشمردن معیارهای ارزیابی کتابخانه های عمومی گفت: استقبال کاربران، سخت افزار و منابع مالی و انسانی، مجموعه ها، خدمات و برنامه ها و عملکرد کتابخانه و کارکنان از جمله معیارهای اساسی در ارزیابی کتابخانه های عمومی هستند.

 

سالاری در ادامه با ارائه مدلی از نحوه محاسبه معیارهای ارزیابی نهایی گفت: یکی از اصلی‌ترین چالش‌ها در هر نظام ارزیابی، نحوه وزن‌دهی به شاخص‌های ارزیابی جهت تعیین اهمیت شاخص‌ها نسبت به یکدیگر است چرا که معمولا فرایندی زمان‌بر، هزینه‌زا و اختلاف افکن است و در طول دوره اجرا ممکن است شاخص‌های جدیدی به نظام ارزیابی اضافه و یا از آن حذف شود.

وی افزود: یکی از پرکاربردترین روش‌های جهت رفع این چالش استفاده از تکنیک تحلیل پوششی داده‌ها است چرا که از مدلسازی ریاضی استفاده می کند و سهولت بالایی در مرحله پیاده‌سازی و اجرا دارد. همچنین نیازی  به فرایند وزن‌دهی نداشته و امکان ارایه تحلیل و تفسیر نتایج را در اختیار قرار می دهد.

سالاری در ادامه به ارائه مدل تحلیل پوششی داده ها پرداخت که در آن ضمن تحلیل نقاط قوت و ضعف به اندازه گیری کارایی و رتبه بندی پرداخته است.

این استاد دانشگاه گفت: برای ارائه نظام رتبه بندی کتابخانه های عمومی از مشارکت ۷۰۴ نفر از مدیران، کارشناسان و دست اندرکاران استفاده شده است تا ۸ شاخص اصلی شامل سرانه مراجعه، سرانه امانت کتاب، سرانه رایانه به ازای اعضا، سرانه فضا به ازای اعضا، سرانه کتاب‌ به ازای اعضا، سرانه منابع بخش کودکان به ازای اعضا، سرانه موارد دیداری و شنیداری به ازای تعداد و سرانه نشریات ادواری و مجلات به ازای اعضا به دست آید. از این ۸ شاخص دو عنوان سرانه مراجعه و سرانه امانت به عنوان شاخص عملکردی کتابخانه و دیگر عناوین جزو شاخص های اندازه گیری منابع ورودی کتابخانه محسوب شده اند.

وی افزود: یکی از دلایل استفاده نکردن از تمامی معیارها، در دسترس نبودن اطلاعات مربوط به مشاهدات میدانی از قبیل وضعیت سخت‌افزارها و تجهیزات کتابخانه‌ای و همچنین مشخص نبودن جمعیت تحت پوشش کتابخانه در زمان اجرا این مدل است که در مراحل بعدی مد نظر قرار خواهند گرفت.

سالاری در پایان با اشاره به ارزیابی و رتبه‌بندی کتابخانه‌ها بر اساس عملکرد سه ماهه دوم سال ۱۳۹۸ به طراحی سامانه نرم افزاری اشاره کرد و گفت: به منظور بکارگیری صحیح مدل در ارزیابی و رتبه‌بندی کتابخانه‌های عمومی کشور سامانه‌ای تحت وب با عنوان سامانه ارزیابی و رتبه‌بندی کتابخانه‌های عمومی کشور در دست طراحی است که از قابلیت های آن می توان به ارزیابی و رتبه‌بندی کتابخانه‌های هم درجه، ارزیابی و رتبه‌بندی کلیه کتابخانه‌ها در کنار هم، تعیین و انتخاب شاخص‌های ارزیابی در مقاطع مختلف زمانی، استفاده از نظر خبرگان در تعیین اهمیت نسبی شاخص‌های ارزیابی و تحلیل نتایج و تعیین نقاط قوت و ضعف کتابخانه‌ها اشاره کرد.

 

کم کردن فاصله پژوهش و اجرا در نهاد

در ادامه این مراسم، مهدی رمضانی معاون توسعه کتابخانه ها و ترویج کتابخوانی گفت: یکی از اقدمات اساسی که ضرورت آن احساس می شد بازنگری در درجه بندی کتابخانه ها است چرا که برخی از شاخص هایی که امروز وجود دارد دقیق نیست و به نوعی درجه بندی کتابخانه ها را دچار مشکل می کند.

وی افزود: یکی از آسیب های جدی در حوزه فرهنگ تبدیل مولفه های کمی به کیفی است. در نظام های ارزیابی عملکرد نیز عمدتا این مشکل وجود داشته است و در ارزیابی ها فاصله زیادی میان کمیت و کیفیت وجود دارد. به همین دلیل ما برای اصلاح روند ارزیابی کتابخانه ها نیازی اساسی به این پژوهش و اجرای آن داریم. ممکن است در روند اجرا خطاها یا مسائلی وجود داشته باشد اما به این دلیل نمی توان آن را کنار گذاشت، همانطور که با وجود انتقادهای فراوان نمی توان از سامانه فرهنگی چشم پوشی کرد.

معاون توسعه کتابخانه ها و ترویج کتابخوانی تاکید کرد: از نظر اجرایی یک کتابخانه دور افتاده با اعضای ثابت در برنامه ها نسبت به کتابخانه برخوردار شهری که هیچ کاری در آن انجام نمی شود اولویت دارد. علت انجام این پژوهش هم از یک مشکل اصلی نشات می گیرد و آن توزیع امکانات بر اساس رتبه بندی است. زمانی که رتبه بندی ایراد پیدا می کند، در نتیجه توزیع امکانات هم عادلانه صورت نمی گیرد.

رمضانی تصریح کرد: طراحی هر نظامی در نهاد به این دلیل است که منجر به خدمت شود. به همین دلیل طراحی این نظام برای اهمیت دارد و در اولویت است. چرا که شاخص های رتبه بندی در توزیع عادلانه امکانات و عدالت فرهنگی موثر است. ما در این زمینه با معیشت کتابخانه ها سر و کار داریم برای همین می بایست نظام درستی طراحی شده و درست هم اجرا شود. اگر این اتفاق بیفتد مطمئن باشید تحولی اساسی در کتابخانه ها رخ خواهد داد.

وی افزود: خوشبختانه در ستاد نهاد وفاق خوبی میان مدیران و کارکنان وجود دارد و ما قویا به دنبال حفظ آن هستیم چرا که معتقدیم انسجام در ساختار ستادها، به فعالیت بهتر کتابخانه ها کمک می کند. روند انجام طرح های پژوهشی این مسئله را تایید می کند که ما در نهاد می خواهیم فاصله ای را که در کشور مان میان پژوهش و اجرا وجود دارد کم کنیم و ضمن اجرایی کردن پژوهش ها از نتایج تحقیقات برای پیشبرد اهداف مان استفاده کنیم.

 

هم افزایی در اجرای نظام رتبه بندی

لیلی هاشمی مدیرکل فناوری اطلاعات نهاد نیز در ادامه مراسم با اشاره به اینکه تخصص لازم در پیاده سازی و اجرای بسترهای نرم افزاری در نهاد وجود دارد گفت: با همکاری و همراهی مجریان طرح، دفتر برنامه ریزی، معاونت توسعه کتابخانه ها و ترویج کتابخوانی توانستیم داده ها و اطلاعات مورد نیاز را جمع آوری و دسته بندی کنیم. همچنین برای اجرای این طرح نیازمند سیستم پویا هستیم که ظرفیت آن در اداره کل فناوری وجود دارد.

 

استفاده درست از پژوهش برای پیشبرد اهداف نهاد

محسن اکبرپور شیرازی ناظر- راهبر طرح پژوهشی و رییس دانشکده مدیریت علم و فناوری دانشگاه صنعتی امیرکبیر نیز در پایان این نشست با تشکر از اقدامات انجام شده گفت: نهاد می خواهد از ظرفیت پژوهش برای توسعه خود استفاده کند که اتفاق مبارکی است. در استانداردهای موجود، اساس مدیریت پروژه انتفاع سازمان است که در این پروژه نیز صادق است. به همین دلیل زحمت پژوهشگر را دو چندان می کند. اگر پژوهشگر بخواهد بر اساس مدل های علمی کار خود را طراحی کند، کار بسیار آسان تر است، اما سازمان می خواهد این پژوهش را اجرایی کند، به همین دلیل می بایست اطلاعات درست و دقیق ارائه شود. میزان تعامل میان پژوهشگر و سازمان پیچیدگی پروژه را تعیین می کند؛ علی الخصوص زمانی که پژوهشگر باید طوری نظام را طراحی کند که تبدیل به نرم افزار شود و در سازمان مورد استفاده قرار گیرد.

گفتنی است در این مراسم، پس از ارائه مدل رتبه بندی کتابخانه های عمومی، حاضران در نشست به بحث و تبادل نظر پرداختند.

 
تعداد بازديد اين صفحه: 21